Φίμωση
ΠΑΘΗΣΕΙΣ · ΦΙΜΩΣΗ
Φίμωση: τι είναι, οι τέσσερις βαθμοί, γιατί εμφανίζεται στα αγόρια και στους ενήλικες, οι κίνδυνοι, και πώς θεραπεύεται με κρέμες ή χειρουργείο
Φίμωση είναι η ακροποσθία που δεν τραβιέται προς τα πίσω πάνω από τη βάλανο. Στα μικρά αγόρια είναι φυσιολογική και σχεδόν πάντα λύνεται μόνη της· στους ενήλικες είναι επίκτητη, συνήθως από επαναλαμβανόμενες φλεγμονές, και προκαλεί πόνο, λοιμώξεις, δυσκολία στην ούρηση και στο σεξ, και τον κίνδυνο να σφηνώσει η ακροποσθία πίσω από τη βάλανο (παραφίμωση), που είναι επείγον. Εδώ εξηγούμε πώς βαθμονομείται η φίμωση, από τι προκαλείται σε κάθε ηλικία, πότε την αφήνουμε ήσυχη και πότε τη θεραπεύουμε, τι μπορούν και τι δεν μπορούν να κάνουν οι κορτιζονούχες κρέμες, και τι περιλαμβάνει η επέμβαση και η ανάρρωση.
Η φίμωση με μια ματιά
Τι είναι η φίμωση
Η ακροποσθία (πόσθη) είναι η πτυχή δέρματος που καλύπτει τη βάλανο. Φίμωση σημαίνει ότι δεν μπορεί να τραβηχτεί προς τα πίσω για να αποκαλύψει τη βάλανο, επειδή το στόμιό της έχει γίνει ένας σφιχτός, ανελαστικός δακτύλιος. Αν τη ζορίσουμε πάνω από τη βάλανο μπορεί να σχιστεί, και αν μια σφιχτή ακροποσθία τραβηχτεί πίσω και μείνει πίσω από τη βάλανο λειτουργεί σαν σφιγκτήρας: η βάλανος πρήζεται, ο δακτύλιος σφίγγει ακόμη περισσότερο και δεν μπορεί να επανέλθει μπροστά. Αυτή είναι η παραφίμωση, ένα επώδυνο επείγον περιστατικό που, χωρίς αντιμετώπιση, μπορεί να οδηγήσει σε απώλεια ιστού. Το αντίθετο της φίμωσης είναι η ακροποσθία που τραβιέται ελεύθερα και επανέρχεται εύκολα· ό,τι βρίσκεται ανάμεσα βαθμονομείται.
Δύο καταστάσεις συχνά συγχέονται. Η φυσιολογική φίμωση είναι η φυσική κατάσταση σχεδόν κάθε νεογέννητου αγοριού: η ακροποσθία είναι κολλημένη στη βάλανο και αποκολλάται σταδιακά στην παιδική ηλικία, ώστε τα περισσότερα αγόρια να μπορούν να την τραβήξουν στα τρία με πέντε και σχεδόν όλα μέχρι την εφηβεία. Δεν είναι νόσος και δεν χρειάζεται θεραπεία. Η παθολογική φίμωση είναι μια ακροποσθία που κάποτε τραβιόταν και έγινε σφιχτή από ουλές, ή μια ακροποσθία σε μεγαλύτερο αγόρι ή ενήλικα που ποτέ δεν έγινε ελεύθερη και τώρα προκαλεί συμπτώματα. Αυτή χρειάζεται θεραπεία.
Οι τέσσερις βαθμοί της φίμωσης
Βαθμονομούμε τη φίμωση ανάλογα με το πόση βάλανος μπορεί να αποκαλυφθεί, γιατί ο βαθμός καθορίζει τη θεραπεία.
Βαθμός Ι: πλήρης έλξη με προσπάθεια
Η ακροποσθία τραβιέται εντελώς πίσω, αλλά πίσω από τη βάλανο ψηλαφάται σφιχτός δακτύλιος και το δέρμα είναι τεντωμένο· μπορεί να «πιάνει» στην επιστροφή. Συχνά ενοχλεί μόνο στη στύση ή στην επαφή. Ανταποκρίνεται καλά σε κρέμα και διατάσεις.
Βαθμός ΙΙ: μερική αποκάλυψη της βαλάνου
Η ακροποσθία τραβιέται αρκετά για να φανεί το στόμιο της ουρήθρας και μέρος της βαλάνου, αλλά όχι πέρα από το πλατύτερο σημείο της. Ο συχνότερος βαθμός στους ενήλικες που έρχονται σε εμάς· η κρέμα βοηθά ορισμένους, οι υπόλοιποι χρειάζονται χειρουργείο.
Βαθμός ΙΙΙ: φαίνεται μόνο το στόμιο της ουρήθρας
Η ακροποσθία κινείται λίγο και δείχνει την άκρη της βαλάνου ή μόνο το στόμιο. Η υγιεινή είναι δύσκολη, οι λοιμώξεις συχνές, και η ροή μπορεί να ψεκάζει. Συνήθως χρειάζεται χειρουργείο.
Βαθμός IV: καμία έλξη
Το στόμιο είναι σαν τρύπα καρφίτσας· η βάλανος δεν φαίνεται, η ακροποσθία φουσκώνει στην ούρηση και η ροή είναι λεπτή. Στους ενήλικες αυτό είναι σχεδόν πάντα ουλώδες (συχνά σκληρυντικός λειχήνας) και χρειάζεται περιτομή.
Από τι προκαλείται η φίμωση
Στα αγόρια: συνήθως από τίποτα
Η φυσιολογική φίμωση είναι φυσιολογική και λύνεται μόνη της. Η παθολογική φίμωση σε παιδί προέρχεται από βίαιη έλξη, που σχίζει το λεπτό δέρμα και αφήνει ουλώδη δακτύλιο, από επαναλαμβανόμενη βαλανίτιδα (λοίμωξη κάτω από την ακροποσθία), και από σκληρυντικό λειχήνα (balanitis xerotica obliterans), μια λευκωπή, ουλοποιητική δερματοπάθεια της ακροποσθίας που αφορά ένα μικρό ποσοστό αγοριών και δεν υποχωρεί χωρίς θεραπεία.
Στους ενήλικες: φλεγμονή και ουλές
Επαναλαμβανόμενη λοίμωξη κάτω από την ακροποσθία (βαλανίτιδα, βαλανοποσθίτιδα), συχνότερα από κάντιντα· σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα· σκληρυντικός λειχήνας, η συχνότερη αιτία σκληρής, λευκής, ουλώδους φίμωσης στους ενήλικες· και τα μικρά σχισίματα της επαφής που επουλώνονται με ουλή σε μια ήδη σφιχτή ακροποσθία. Κάθε επεισόδιο φλεγμονής αφήνει τον δακτύλιο λίγο πιο σφιχτό.
Διαβήτης και γενικά νοσήματα
Ο διαβήτης είναι η πάθηση που βρίσκεται συχνότερα πίσω από τη φίμωση των ενηλίκων: το σάκχαρο στα ούρα τρέφει την κάντιντα κάτω από την ακροποσθία, οι λοιμώξεις επανέρχονται και το δέρμα ουλοποιείται. Νέα φίμωση σε μεσήλικα άνδρα είναι λόγος να ελεγχθεί για διαβήτη. Η ανοσοκαταστολή, η παχυσαρκία και η κακή υγιεινή, με σμήγμα που μένει κάτω από μια ακροποσθία που δεν καθαρίζεται ποτέ, προσθέτουν στον κίνδυνο.
Συμπτώματα της φίμωσης
- Ακροποσθία που δεν τραβιέται πίσω, ή τραβιέται μόνο εν μέρει, με ορατό σφιχτό δακτύλιο, μερικές φορές ωχρό και ουλώδη.
- Φούσκωμα της ακροποσθίας κατά την ούρηση, λεπτή ροή που ψεκάζει ή στάζει, και σφίξιμο, επειδή τα ούρα μαζεύονται πίσω από το στενό στόμιο.
- Πόνος στη στύση ή στο σεξ, μικρά σχισίματα και αιμορραγία στον δακτύλιο, και δυσκολία στη διείσδυση.
- Κοκκίνισμα, πρήξιμο, φαγούρα, έκκριμα ή δυσοσμία κάτω από την ακροποσθία: βαλανίτιδα, που επανέρχεται επειδή η ακροποσθία δεν καθαρίζεται.
- Συχνές ουρολοιμώξεις, ιδίως στα αγόρια και στους άνδρες με διαβήτη.
- Λευκές, σκληρές κηλίδες στην ακροποσθία ή τη βάλανο, που υποδηλώνουν σκληρυντικό λειχήνα και χρειάζονται εξέταση.
Επιπλοκές της φίμωσης που δεν θεραπεύεται
Λοιμώξεις
Επαναλαμβανόμενη βαλανίτιδα και βαλανοποσθίτιδα, ουρολοιμώξεις από ούρα που εγκλωβίζονται πίσω από την ακροποσθία, και σε μεγαλύτερους άνδρες μεγαλύτερος κίνδυνος για σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα, όπως HIV και HPV, επειδή η υγρή, φλεγμαίνουσα εσωτερική επιφάνεια της ακροποσθίας τραυματίζεται εύκολα.
Παραφίμωση
Σφιχτή ακροποσθία που τραβήχτηκε πίσω και εγκλωβίστηκε πίσω από τη βάλανο: γρήγορο, επώδυνο πρήξιμο της βαλάνου, ένας δακτύλιος που σφίγγει, και, αν δεν ανατάξει μέσα σε ώρες, βλάβη του ιστού. Είναι επείγον: πηγαίνετε αμέσως σε ουρολόγο ή στα επείγοντα· ανατάσσεται με τοπική αναισθησία και η φίμωση θεραπεύεται μετά ώστε να μην ξανασυμβεί.
Ούρηση και ουρήθρα
Το χρόνιο σφίξιμο ενάντια σε ακροποσθία με στόμιο καρφίτσας ανεβάζει την πίεση στην κύστη· ο σκληρυντικός λειχήνας μπορεί να επεκταθεί στο στόμιο της ουρήθρας και να το στενέψει (στένωση στομίου) και, σπάνια, βαθύτερα στην ουρήθρα, προκαλώντας στένωση που θεραπεύεται πολύ δυσκολότερα από ό,τι η φίμωση.
Σεξουαλική λειτουργία
Επώδυνες στύσεις και επαφές, σχίσιμο του δακτυλίου και του χαλινού, αποφυγή του σεξ και, σε ορισμένους άνδρες, πρόωρη εκσπερμάτιση από την υπερευαίσθητη, χρόνια ερεθισμένη βάλανο.
Καρκίνος του πέους
Σπάνιος, αλλά η φίμωση είναι ο ισχυρότερος παράγοντας κινδύνου του: χρόνια φλεγμονή, σμήγμα που μένει, HPV και σκληρυντικός λειχήνας κάτω από μια ακροποσθία που δεν μπορεί να εξεταστεί. Κάθε εξόγκωμα, έλκος ή επίμονη κόκκινη κηλίδα στη βάλανο ή την ακροποσθία πρέπει να εξεταστεί, και μια φίμωση που εμποδίζει την εξέταση της βαλάνου είναι από μόνη της λόγος να διορθωθεί.
Στα αγόρια
Επαναλαμβανόμενες βαλανίτιδες και ουρολοιμώξεις, φούσκωμα και σφίξιμο, και, μετά από βίαιη έλξη, ένας ουλώδης δακτύλιος που δεν θα χαλαρώσει ποτέ μόνος του. Ο κίνδυνος παραφίμωσης σε αγόρι που του τράβηξαν την ακροποσθία με τη βία είναι πραγματικός.
Φίμωση στα αγόρια: τι είναι φυσιολογικό, και τι δεν κάνουμε ποτέ
Στη γέννηση η ακροποσθία είναι κολλημένη στη βάλανο σχεδόν σε κάθε αγόρι, και δεν πρέπει να τραβιέται. Αποκολλάται μόνη της με τα χρόνια: περίπου τα μισά αγόρια μπορούν να την τραβήξουν στα τρία, τα περισσότερα στα πέντε με επτά, και σχεδόν όλα μέχρι το τέλος της εφηβείας. Σε αυτό το διάστημα η μόνη φροντίδα που χρειάζεται είναι πλύσιμο εξωτερικά· η ακροποσθία δεν πρέπει ποτέ να τραβιέται πίσω με τη βία, ούτε από γονέα ούτε από γιατρό, γιατί τα σχισίματα που προκύπτουν είναι η συχνότερη αιτία ουλώδους, πραγματικά παθολογικής φίμωσης αργότερα. Το φούσκωμα της ακροποσθίας στην ούρηση είναι συχνό σε αυτή τη φάση και δεν είναι, από μόνο του, λόγος θεραπείας.
Ένα αγόρι πρέπει να εξεταστεί όταν το στόμιο της ακροποσθίας είναι σαν τρύπα καρφίτσας με λεπτή ροή και σφίξιμο, όταν υπάρχουν επαναλαμβανόμενες λοιμώξεις κάτω από την ακροποσθία ή ουρολοιμώξεις, όταν η ακροποσθία είναι λευκή, σκληρή και ουλώδης (σκληρυντικός λειχήνας), όταν είχε επεισόδιο παραφίμωσης, ή όταν η φίμωση επιμένει μετά την εφηβεία. Η πρώτη θεραπεία σε κάθε ηλικία είναι μια κορτιζονούχος κρέμα, που χαλαρώνει τον δακτύλιο στη μεγάλη πλειονότητα των αγοριών μέσα σε λίγες εβδομάδες· η περιτομή φυλάσσεται για ουλές, σκληρυντικό λειχήνα και αποτυχία της κρέμας.
Υγιεινή σε κάθε ηλικία
Μόλις η ακροποσθία τραβιέται, τραβιέται απαλά στο πλύσιμο, η βάλανος και το εσωτερικό της ακροποσθίας ξεπλένονται με νερό, στεγνώνουν, και η ακροποσθία επανέρχεται στη θέση της, κάθε φορά: μια ακροποσθία που μένει τραβηγμένη σε παιδί ή σε νυσταγμένο ενήλικα είναι ο τρόπος που γίνεται η παραφίμωση. Όχι σαπούνι κάτω από την ακροποσθία, που ερεθίζει· όχι βία· και στους άνδρες με διαβήτη, καλή ρύθμιση του σακχάρου, που προλαμβάνει τη βαλανίτιδα περισσότερο από κάθε κρέμα.
Διάγνωση
Η φίμωση διαγιγνώσκεται με την εξέταση: ο βαθμός έλξης, η κατάσταση του δακτυλίου, ο χαλινός, η βάλανος και το στόμιο της ουρήθρας, σημεία λοίμωξης ή σκληρυντικού λειχήνα, και στους ενήλικες έλεγχος ούρων και σακχάρου όταν οι λοιμώξεις επανέρχονται. Απεικόνιση δεν χρειάζεται συνήθως. Όταν μια σοβαρή φίμωση έχει προκαλέσει σφίξιμο για χρόνια, ή σε αγόρι με ουρολοιμώξεις, εκτιμούμε την επίδραση στο ουροποιητικό με υπερηχογράφημα κύστης και νεφρών και, όταν υπάρχουν ενδείξεις ότι εμπλέκονται η ουρήθρα ή η κύστη, με ανιούσα ή κατά την ούρηση κυστεοουρηθρογραφία, μια ακτινογραφία που γίνεται κατά την ούρηση και δείχνει την ουρήθρα και τον αυχένα της κύστης και ανιχνεύει παλινδρόμηση ούρων προς τα νεφρά. Μια ύποπτη κηλίδα δέρματος βιοψείται.
Θεραπεία της φίμωσης
Συντηρητική: κρέμες, διατάσεις, ενέσεις
Μια ισχυρή κορτιζονούχος κρέμα (βηταμεθαζόνη ή παρόμοια) που απλώνεται στον σφιχτό δακτύλιο δύο φορές την ημέρα για τέσσερις με οκτώ εβδομάδες, σε συνδυασμό με ήπιες, ανώδυνες διατάσεις της ακροποσθίας μόλις μαλακώσει το δέρμα, χαλαρώνει τη φυσιολογική και την ήπια παθολογική φίμωση στα περισσότερα αγόρια και σε καλό ποσοστό ενηλίκων με φίμωση βαθμού Ι ή ΙΙ, και δεν έχει κανέναν κίνδυνο αν αποτύχει. Οι λοιμώξεις κάτω από την ακροποσθία θεραπεύονται πρώτα με αντιμυκητιασικές ή αντιβιοτικές κρέμες. Σε επιλεγμένους ενήλικες, ένεση μέσα στον ινώδη δακτύλιο τον μαλακώνει περαιτέρω. Αυτό που δεν δουλεύει είναι η βία, και οι «φυσικές» θεραπείες που υπόσχονται να διαλύσουν ουλώδη ιστό: ένας ουλώδης δακτύλιος, και πάνω απ’ όλα ο σκληρυντικός λειχήνας, δεν ανταποκρίνεται στις κρέμες για πολύ και χρειάζεται χειρουργείο.
Χειρουργείο: μερική ή ολική περιτομή
Όταν η κρέμα αποτύχει, η φίμωση είναι ουλώδης, υπάρχει σκληρυντικός λειχήνας, οι λοιμώξεις επανέρχονται ή έχει συμβεί παραφίμωση, ο σφιχτός δακτύλιος αφαιρείται χειρουργικά. Η ολική περιτομή αφαιρεί την ακροποσθία και αφήνει τη βάλανο μόνιμα ακάλυπτη· η μερική περιτομή ή πλαστική ακροποσθίας αφαιρεί ή διευρύνει μόνο τον σφιχτό δακτύλιο και διατηρεί το μεγαλύτερο μέρος της ακροποσθίας, για άνδρες που θέλουν να την κρατήσουν και που το δέρμα τους είναι κατά τα άλλα υγιές. Ο κοντός χαλινός επιμηκύνεται ταυτόχρονα (πλαστική χαλινού). Η επιλογή γίνεται μαζί με τον ασθενή, ζυγίζοντας λειτουργία, υγιεινή και εμφάνιση, και το δέρμα που απομένει αποκαθίσταται προσεκτικά ώστε το αποτέλεσμα να είναι αισθητικά καθαρό.
Η επέμβαση και η ανάρρωση
Η επέμβαση διαρκεί περίπου μισή ώρα, με τοπική αναισθησία στους ενήλικες (γενική στα παιδιά ή κατόπιν επιθυμίας), ως επέμβαση ημέρας. Χρησιμοποιούνται λεπτά, ταχέως απορροφήσιμα ράμματα, οπότε δεν υπάρχει τίποτα να αφαιρεθεί, και ο ασθενής πηγαίνει σπίτι την ίδια μέρα με ελαφρά επίδεση. Υπάρχει ήπια ενόχληση για λίγες μέρες, που ελέγχεται με απλά παυσίπονα· η επίδεση αφαιρείται σε μία-δύο μέρες· η ούρηση είναι κανονική από την αρχή· η εργασία ή το σχολείο είναι δυνατά μέσα σε δύο-τρεις μέρες· και το τραύμα επουλώνεται πλήρως σε περίπου τρεις εβδομάδες, μετά τις οποίες επιτρέπονται οι στύσεις και η επαφή, συνήθως στις τέσσερις με έξι εβδομάδες. Η βάλανος είναι πιο ευαίσθητη για λίγες εβδομάδες και μετά προσαρμόζεται. Ο σκληρυντικός λειχήνας παρακολουθείται μετά το χειρουργείο, γιατί μπορεί να επηρεάσει τη βάλανο και το στόμιο της ουρήθρας.
Σφιχτή ακροποσθία, σε εσάς ή στον γιο σας;
Θα σας πούμε ειλικρινά αν χρειάζεται καθόλου θεραπεία, αν αξίζει να δοκιμαστεί πρώτα μια κρέμα, και, αν η απάντηση είναι το χειρουργείο, ποια επέμβαση και τι περιλαμβάνει η ανάρρωση.
Φίμωση: συχνές ερωτήσεις
Σε ποια ηλικία πρέπει να τραβιέται η ακροποσθία ενός αγοριού;
Δεν υπάρχει προθεσμία. Περίπου τα μισά αγόρια μπορούν να την τραβήξουν στα τρία, τα περισσότερα στα πέντε με επτά, και σχεδόν όλα μέχρι το τέλος της εφηβείας. Μέχρι τότε είναι φυσιολογική και πρέπει να μένει ήσυχη· χρειάζεται προσοχή μόνο αν προκαλεί λοιμώξεις, στόμιο καρφίτσας με σφίξιμο, ουλές, ή επιμένει μετά την εφηβεία.
Από τι προκαλείται η φίμωση στους ενήλικες;
Από ουλές επαναλαμβανόμενης φλεγμονής: λοιμώξεις κάτω από την ακροποσθία (συχνά κάντιντα, ιδίως στον διαβήτη), σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα, σκληρυντικός λειχήνας, μικρά σχισίματα στην επαφή και κακή υγιεινή. Νέα φίμωση σε μεσήλικα άνδρα είναι λόγος να ελεγχθεί για διαβήτη.
Μπορώ να κάνω σεξ με φίμωση;
Με βαθμό Ι ή ΙΙ, συνήθως, αν και οι στύσεις και η διείσδυση μπορεί να ενοχλούν και ο δακτύλιος να σχίζεται. Με σφιχτή φίμωση το σεξ πονάει, ο κίνδυνος παραφίμωσης είναι πραγματικός, και η ακροποσθία δεν καθαρίζεται, οπότε η θεραπεία συνιστάται πριν προκαλέσει περισσότερα προβλήματα.
Θεραπεύεται η φίμωση φυσικά ή χωρίς χειρουργείο;
Η ήπια φίμωση χωρίς ουλές ανταποκρίνεται συχνά σε κορτιζονούχο κρέμα και ήπιες διατάσεις μέσα σε τέσσερις με οκτώ εβδομάδες. Ο ουλώδης δακτύλιος ή ο σκληρυντικός λειχήνας όχι, και κανένα λάδι, βότανο ή συσκευή δεν διαλύει ουλώδη ιστό· η βία τη χειροτερεύει. Το χειρουργείο είναι τότε μια σύντομη επέμβαση ημέρας.
Είναι επικίνδυνη η φίμωση;
Όχι άμεσα, αλλά οδηγεί σε επαναλαμβανόμενες λοιμώξεις, προβλήματα ούρησης, επώδυνο σεξ, παραφίμωση, που είναι επείγον, στένωση του στομίου της ουρήθρας και, σπάνια, καρκίνο του πέους, για τον οποίο είναι ο κύριος παράγοντας κινδύνου. Θεραπεύεται εύκολα, και η θεραπεία της αφαιρεί αυτούς τους κινδύνους.
Τι είναι η μερική φίμωση;
Μια ακροποσθία που τραβιέται εν μέρει αλλά όχι πλήρως πάνω από τη βάλανο, βαθμός Ι ή ΙΙ. Είναι η συχνότερη μορφή στους ενήλικες και αυτή που ανταποκρίνεται πιθανότερα σε κρέμα· αν όχι, μια μερική περιτομή που αφαιρεί μόνο τον σφιχτό δακτύλιο συνήθως αρκεί.
Μπορεί ένας περιτμημένος άνδρας να πάθει φίμωση;
Αν έχει μείνει δέρμα που ουλοποιήθηκε, ναι, ως σφιχτός δακτύλιος υπολειπόμενης ακροποσθίας· και ο σκληρυντικός λειχήνας ή οι ουλές μπορούν να στενέψουν το στόμιο της ουρήθρας (στένωση στομίου) σε περιτμημένους άνδρες, που μοιάζει. Και τα δύο θεραπεύονται χειρουργικά.
Τι είναι η παραφίμωση και τι πρέπει να κάνω;
Σφιχτή ακροποσθία εγκλωβισμένη πίσω από τη βάλανο, με γρήγορα αυξανόμενο πρήξιμο και πόνο. Μην περιμένετε: πηγαίνετε αμέσως σε ουρολόγο ή στα επείγοντα, όπου ανατάσσεται με τοπική αναισθησία. Η φίμωση θεραπεύεται μετά ώστε να μην επαναληφθεί.
